خط خطی

آن که گفت آری، آن که گفت نه

شاید فکر نمی‌کردند یک روز از جلوی در دانشگاه‌شان بگذرند و بدانند اگر قصد ورود داشته باشند، نگهبان دم در جلویشان را می‌گیرد و می‌گوید شما اجازه ورود به دانشگاه را ندارید. شما «ممنوع‌الورودید». چندان واژه آشنایی نبود اما در 8 سال گذشته کم‌کم آشنا شد. اما بعضی‌های دیگر با واژه‌های دیگری مانوس شدند. مثلا فهمیدند «ستاره‌دار» شده‌اند و نه تنها نمی‌توانند به دانشگاه وارد شوند بلکه در کنکور هم نمی‌توانند شرکت کنند یا کارنامه‌شان را ببینند. خیلی از حقوقدانان بارها در واکنش به این موضوع گفته بودند هیچ کس نمی‌تواند حق تحصیل را از دانشجویی سلب کند، اما مسئولان وزارت علوم دولت دهم و سازمان سنجش بعد از کوتاه آمدن از موضع انکار، به این نتیجه رسیدند که خودشان را از زیر بار داستان بیرون بکشند و بگویند دانشجویانی که پاسخ استعلام‌شان از نهادهای قضایی و اطلاعاتی منفی باشد نمی‌توانند ادامه تحصیل دهند. با وجود اینکه چنین استعلام‌هایی تنها در 8 سال گذشته باب نشده بود، اما 8 سال گذشته به خصوص بعد از سال 88 اوج برخورد با دانشجویان و محرومیت از تحصیل سخت‌گیرانه بسیاری از آنها بود که به مهاجرت یا ادامه تحصیل اجباری بعضی از آنها در خارج از کشور منجر شد. در حالی که بسیاری از آنها عملا جرمی نداشتند و فقط در چهارچوب تشکل‌ها و نشریه‌های مجوزدار دانشجویی فعالیت کرده بودند. حالا سرپرست وزارت علوم با شروع کارش در این وزارتخانه از کسانی که احساس می‌کنند در حق‌شان اجحاف شده خواسته به وزارت علوم مراجعه کنند و شکایت‌شان را پیگیری کنند. گفتن این جمله، بعضی دانشجویان ستاره‌دار را امیدوار کرده که بتوانند حق تحصیل را دوباره به دست بیاورند. استادانی که در بعضی دانشگاه‌ها به دلیل تفاوت دیدگاه‌ها و گرایشات سیاسی به اجبار بازنشسته شده بودند هم روی صحبت سرپرست وزارت علوم بوده‌اند و از آنها خواسته شده وضعیت‌شان را پیگیری کنند. با وجود محدودیت‌های فراوان تشکل‌ها و نشریات دانشجویی در چند سال گذشته، امسال هم دانشجویان فعال به سازمان سنجش احضار شدند اما این طور که بعضی از آنها می‌گویند برخوردها به شدت سالهای قبل نبوده و اغلب آنها با سوال و جواب یا دادن تعهدی توانستند نظر سازمان را برای ادامه تحصیل جلب کنند. این موضوع با توجه به محدودیت فعالیت‌های دانشجویی در چند سال گذشته طبیعی به نظر می‌رسد چون دانشجویان چندان امکانی برای دست از پا خطا کردن! نداشته‌اند. اما در هر صورت نکته‌ای است که بعضی دانشجویان را نسبت به تعدیل برخوردهای انضباطی در سالهای پیش‌رو امیدوار کرده است. بعضی دانشجویان محروم از تحصیل یا محکوم شده در کمیته انضباطی دانشگاه در گفتگو با چلچراغ از مراجعه به وزارت علوم و امید یا ناامیدی نسبت به نتیجه دادن پیگیری‌هایشان گفته‌اند.

در حال رسیدگی به اعتراضم هستند

فواد شمس فارغ‌التحصیل دانشگاه تهران که پارسال در کنکور کارشناسی ارشد جغرافیا شرکت کرده اما هیچ کارنامه‌ای برایش صادر نشده می‌گوید: «دلیل صادر نشدن کارنامه‌ام را نمی‌دانم. تنها چیزی که به صورت شفاهی به من گفتند این بود که وزارت اطلاعات خواسته کارنامه‌ام صادر نشود. برای پیگیری این موضوع به دکتر توفیقی به همان آدرسی که خودشان اعلام کرده بودند ای‌میل زدم اما فعلا جوابی ندادند. همان نامه را با مدارکی که داشتم و شرح ماوقع به وزرات علوم بردم. به دفتر بازرسی و شکایت راهنمایی‌ام کردند و آنجا شکایتی تنظیم کردم و خواستم کارنامه‌ام صادر شود. بعد از تنظیم شکایت به من شماره پرونده و قول پیگیری دادند. برخورد وزارت علوم خیلی خوب و محترمانه بود و فعلا منتظرم ببینم شکایتم به کجا می‌رسد.»

کار ساده‌ای نیست

وحید عابدینی از دانشجویان ستاره‌دار و محروم از تحصیل که در دوران دانشجویی‌اش در انجمن اسلامی دانشجویان فعالیت می‌کرد، درباره شکایت به وزارت علوم و دکتر توفیقی می‌گوید: «من هم مثل خیلی از دوستان شکایتی تنظیم کردم و اتفاقا به دست خود دکتر توفیقی دادم. برخورد در وزارت علوم خیلی خوب و همدلانه بود، برعکس گذشته که مسئولان موضع انکار داشتند و می‌گفتند حتما خودتان مشکلی داشتید. من با توجه به فضای سیاسی حاکم، فکر می‌کنم حل کردن مساله دانشجویان ستاره‌دار کار سختی برای وزارت علوم خواهد بود و شاید لازم باشد خود دکتر روحانی وارد مساله بشود. وزیر نمی‌تواند این مشکل را مثل یک مساله اداری حل کند چون نهادهای دیگری هستند که حل کردن مساله به آنها وابسته است و فکر می‌کنم خود دکتر روحانی باید وارد شود. در عین حال به نظرم من مساله دانشجویان ستاره‌دار یک هزینه اضافی بوده و باید زودتر حل شود، چرا که دانشجو در دانشگاه با چهارچوب‌هایی رو‌به‌روست و به ضوابطی پایبند است که کنترل را ساده می‌کند. یعنی با وجود اهرم‌هایی که مسئولان برای کنترل دانشجویان دارند، این که دانشجو را از حق طبیعی تحصیل محروم کنیم تا مبادا دست به کنش سیاسی بزند به نظرم بی‌سلیقگی است و اصلا این نگرانی بیهوده است.»

درخواست تجدید نظر نوشتم

یکی از دانشجویان دانشگاه تهران که مقاله‌اش در یک نشریه دانشجویی از طرف کمیته انضباطی توهین‌آمیز ارزیابی شده و با حکم اخراج از دانشگاه رو‌به‌رو شده بود به امید تخفیف در حکمش به وزارت علوم مراجعه کرده و به چلچراغ می‌گوید: «شکایت من این است که شورای انضباطی دانشگاه تهران اول برایم حکم «دو ترم محرومیت از تحصیل و پیشنهاد اخراج دائم و پنج سال محرومیت از تحصیل» صادر کرد. بعد از درخواست تجدیدنظر حکم تبدیل شد به «دو ترم محرومیت از تحصیل و تغییر محل تحصیل». این حکم رفت در وزارت علوم و با وجود عذرخواهی‌هایی که کرده بودم (و جالب بود در آن پرونده کلفتی که برایم درست کرده بودند اثری از آنها نبود!) نهایتاً بعد از سه ترم محرومیت از تحصیل برایم حکم «اخراج و پنج سال محرومیت از کنکور» صادر کردند. حتی با این‌که استادان دانشکده‌مان نامه نوشتند و خواستند که در حکم تجدیدنظر شود فعلاً خبری نشده.»

او درباره مراجعه به دکتر توفیقی در وزارت علوم برای پیگیری این مساله می‌گوید: «من به سازمان امور دانشجویان وزارت علوم مراجعه کردم و در بخش شورای انضباطی این حرف دکتر توفیقی را گفتم. منشی شورای انضباطی با دکتر یوسفی (معاونت امور دانشجویان داخل) صحبت کرد. دکتر یوسفی گفت باید درخواست تجدیدنظر جدید بنویسی. من درخواستم را نوشتم و دادم، آنها هم گفتند که جلسه بعدی شورای انضباطی هفته آخر شهریور مطرح می‌شود و باید خبر بگیرم. منشی شورای انضباطی توصیه کرد یک نامه مستقیم هم به خود دکتر توفیقی بزنم. نامه را نوشتم و به ساختمان مرکزی وزارت علوم در شهرک غرب بردم و به دبیرخانه که دادم تا به دست دکتر توفیقی برسانند.»

به این زودی نتیجه نمی‌دهد

رضا دانشجویی که چند سالی است راهی خارج از کشور شده، از شنیدن اینکه «امسال دانشجوی ستاره‌دار نداریم» از قول سرپرست وزارت علوم خوشحال است و می‌‌گوید: «تجربه تعدادی از دوستان این خبر را تا حدی تأیید می‌کند. فعالان دانشجویی و دانشجوهایی که سابقه انضباطی داشتند امسال احضار شدند ولی اکثراً مجبور به امضای تعهد هم نشدند. این علیرغم سرکار بودن همان تیم قبلی در تقریباً تمام لایه‌های اجرایی و فقط به خاطر تغییر مدیریت کلان وزارتهای علوم و اطلاعات است. انگار قرار است استادهایی هم که به دلایل سیاسی بازنشسته شدند به دانشگاه برگردند. از این موضوع هنوز هیچ نشانه عینی ندیدیم ولی کاش حقیقت داشته باشد.  فکر می‌کنم محدودیت‌ها نسبت به هشت سال و خصوصاً چهار سال گذشته تا حد زیادی کمتر خواهد شد. البته حدود یک سال طول می‌کشد تا این تغییرات به طور جدی خودش را نشان بدهد که یکی از دلایل آن مقاومت احتمالی شورای عالی انقلاب فرهنگی در تأیید رؤسای دانشگاه‌ها است. مجلس هم نشان داد که حساسیت بالایی نسبت به فضای دانشگاه دارد. اما فکر می‌کنم با تغییر رویکرد وزارت علوم و کمیته‌های انضباطی دانشگاه‌ها، ممکن است در عوض نهادهای بیرون از دانشگاه برخوردهای بیشتری با دانشجویان صورت بدهند.»

او درباره احتمال بازگشتش به کشور و دانشگاههای داخل می‌گوید: «برای کسانی که شرایطی مشابه من دارند هنوز زود است تا بتوانند تلاشهای عملی برای بازگشت انجام دهند اما قطعاً اگر مشخص شود که رویکرد کلی برخورد با افرادی که از خارج بازگشته‌اند نیست، هم من و هم بسیاری دیگر در برگشتن تردید نخواهیم کرد. من شخصاً شرایط را با دقت پیگیری می‌کنم و منتظر چنین روزی هستم.»

شاید تبلیغاتی باشد، اما اقدام کردم

احمد دانشجوی دانشگاه یزد یکی دیگر از کسانی است که با شنیدن صحبت‌های دکتر توفیقی برای پیگیری شکایتش به وزارت علوم نامه زده. او می‌گوید: «به نظر من این قضیه بیشتر جنبه مانور تبلیغاتی دارد ولی با این حال من خودم از طریق سایت ایشان که ارتباط مستقیم داشت ایمیل دادم و شماره موبایل را هم برای پیگیری دادم اما تا حالا که خبری نشده. فکر می‌کنم قرار نیست در این سه ماه تغییرات زیادی صورت بگیرد. به هر حال ما نامه زدیم و منتظریم ببینیم چه اتفاقی می‌افتد. اعتراض ما نسبت به بی‌قانونی‌ها و جفاهایی است که در چند سال گذشته نسبت به قشر دانشجو به خصوص دانشجویان اصلاح‌طلب و دگراندیش شده. مسائلی از قبیل عدم صدور مجوز نشریه به دانشجویان، برخوردهای غیرقانونی و تهدید به اخراج و آخرین مورد هم که برای ما پیش آمد عدم پاسخگویی نسبت به درخواست مجوز تاسیس تشکل دانشجویی انجمن اسلامی دانشجویان پیرو خط امام است. یا مثلا شخص من الان 6 ماه است که درخواست مجوز نشریه داده‌ام و جوابی نگرفتم. حتی با خانواده من تماس گرفته شد و تهدید به اخراج شدم.»