آییننامه جدید جشن فارغالتحصیلی دانشجویان؛ شورای صنفی بای بای
آییننامه جدید جشن فارغالتحصیلی دانشجویان
شورای صنفی بای بای
نوبت به جشن فارغالتحصیلی رسید. بعد از اردوهای دانشجویی که با آییننامه جدید شورای صنفی از اختیار و مسئولیت دانشجویان خارج شد، حالا برگزاری جشن فارغالتحصیلی در آییننامه تازهای به نام «آیین دانشآموختگی» به شورای فرهنگی دانشگاهها واگذار شده و دیگر دانشجویان برای جشن خودشان باید منتظر بمانند تا ببینند دانشگاه چه برنامههایی برایشان تدارک دیده. شاید در نگاه اول به نظر برسد زحمت دانشجوها و دردسر و خرجشان با این روند جدید کم میشود. فقط یک مشکلی هست؛ نگاهی به محورهای برنامهها بیندازیم: سخنراني يكي از اعضاي هيات رئيسه، سخنراني اساتيد دانشگاه، تقدير از فارغالتحصيلان برتر در زمينههاي علمي و فرهنگي، تقدير از خانوادههاي همگام با دانشگاه، ترويج فرهنگ ايثار و شهادت، قرائت دسته جمعي سوگندنامه و تقدير ويژه از اساتيد و فارغالتحصيلان هر رشته. البته دانشگاهها در جزئیات برنامهها اختیاراتی دارند اما محورهای برنامه با این موضوعات به تصویب رسیده و در میان این برنامههای رسمی و از پیش تعیین شده که دانشجویان تنها تماشاچیان آن هستند، فرصتی برای خلاقیتهای دانشجویی و برنامههای ابتکاری آنها باقی نمیماند. حالا دانشجویانی که خودشان به کمک شورای صنفی یا با تشکیل یک ستاد جشنشان را برگزار میکردند از این به بعد باید میهمانهایی باشند که برنامههای میزبان را تماشا میکنند. اعتراضات صنفی روزهای گذشته در دانشگاه صنعت نفت اهواز بی ربط با این تغییرات تازه نیست.
صنعت نفت اهواز؛ استعفای دستهجمعی و لغو امتحانات
آنچه در روزهای گذشته در اعتراضات صنفی دانشگاه صنعت نفت اهواز رخ داد یکی از نمودهای محدودیتهای تازه شورای صنفی بود. دانشجویانی میخواستند بدانند چرا نمیتوانند جشن فارغالحصیلیشان را آن طور که میخواهند برگزار کنند، چرا تشکلها دیگر نمیتوانند اردو برگزار کنند؟ اصلا چرا با بیشتر برنامهها مخالفت میشود؟ تا این که یک روز ظرفهای غذایشان را دست نخورده به نشانه اعتصاب چیدند کنار هم. بیست و سوم خرداد دانشجویان دانشکده مقابل دفتر معاونت دانشجویی و فرهنگی تجمع کردند اما نیروهای حراست شروع به فیلمبرداری و عکسبرداری از آنها کردند. شاهدان ماجرا میگویند تعدادی از مسئولان دانشگاه حتی با دانشجویان درگیری فیزیکی پیدا کردند و سعی داشتند شخصا با آنها برخورد کنند. در نهایت دانشجویان عصبانی از این وضعیت پیش آمده حاضر نشدند سر جلسه امتحان بروند. بعد از آن پیامکی برای همه دانشجویان ارسال شد که میگفت کلیه امتحانات دانشکده لغو و به شهریور موکول شده. رئیس دانشگاه درباره این اعتراضات با لحنی تهدیدآمیز از وجود مستندات در دانشگاه و احضار دانشجویان معترض به کمیته انضباطی و محاکمه آنها صحبت کرد. او اعتراض دانشجویان را به تشکیلات نامعلومی نسبت داد و گفت: «دانشجويان معترض سازمان داده شده و تشكيلاتي حركت ميكردند. تجربه نشان داده كه اين جريان خودجوش نبوده و از قبل برنامهريزي شده است.»
اما بخش بزرگی از این اعتراض دانشجویان بر سر تصمیمگیری درباره نحوه برگزاری جشن فارغالتحصیلی بود. شرحش را از زبان رئیس دانشگاه به نقل از ایسنا بشنوید: «جشن فارغالتحصيلي دانشجويان علاوه بر هزينهبر بودن در شان دانشگاه نبود. در سال اول مسئوليت بنده به عنوان رييس دانشگاه، پس از مشاهده مشكل حجاب در مراسم بعدازظهر فارغالتحصيلي، سعي شد كه چارچوبهاي دانشگاه حفظ شود، سال بعد مشكل موسيقي مطرح شد كه اين مسئله نيز از اين مراسم حذف شد. همچنين سال سوم انتخاب مجري به عنوان ديگر مشكل مطرح شد كه مجريهاي انتخاب شده در شان دانشگاه نبودند. امسال پس از تشكيل شوراي تخصصي فرهنگي در دانشگاه، اين مراسم به علت هزينهبر و مشكلساز بودن، برگزار نشد.» اعضای شورای صنفی این دانشکده در جریان اعتراض به خواستههای دانشگاه استعفا داده بودند. رئیس دانشگاه تعدادی دیگر از درخواستهای شورای صنفی برای برگزاری المپیاد ورزشی و تعدادی دیگر از برنامههایی که با مخالفت روبهرو شده بود را بیارتباط به وظایف این شورا دانسته، در حالی که این گونه اظهارات در ماههای اخیر و با ابلاغ آییننامه جدید این شورا از سوی مسئولان دانشگاهها شنیده میشود و پیش از آن شورای صنفی در برگزاری برنامههای صنفی، آموزشی، تفریحی و حتی سیاسی برای دانشجویان دست بازی داشت.
شاید هم داستان از اینجا شروع شده باشد: رئیس دانشگاه صنعت نفت در گفتگو با ایسنا تشكيل معاونت فرهنگي و اجتماعي در این دانشگاه از حدود هفت ماه پيش را به عنوان شروع یک رویکرد جدید در دانشگاه مطرح کرده و گفته: «با توجه به تشكيل اين معاونت مسائل فرهنگي اجتماعي دانشگاه با توجه به اسلامي شدن دانشگاهها با رويكرد جديدي پيش گرفته شد. برخي از مسائلي كه از قبل در دانشگاه اجرا ميشد، بازنگري شد.»
برنامههای مفرح آقای رئیس
درست بعد از انتشار اخبار اعتراضات دانشجویی، خبر ابلاغ دستورالعمل جدید دانشآموختگی منتشر شد که باز هم مثل آییننامه شورای صنفی به نام دانشجوها تمام شده. علمشاهی مدير دفتر نظارت و ارزيابي فرهنگي وزارت علوم 29 خرداد خبر از ابلاغ این آییننامه توسط وزیر علوم به دانشگاهها داده و گفته این دستورالعمل «به منظور بها دادن به شخصيت علمي و فرهنگي دانش آموختگان، همراهي دانشگاهها با فارغ التحصيلان و تعامل و ارتباط فارغ التحصيلان با دانشگاهها» تدوين شده است.
او در گفتگو با ایسنا جشن دانش آموختگی را مراسمی برگرفته از آداب ايرانی- اسلامي نامید که در هر دانشگاه، نظارات بر حسن انجام آن توسط شوراي فرهنگي و اجتماعي با عنوان ستاد دانشگاه صورت ميگيرد. لباسها باید در شان ارزشهاي اسلامي و ملي طراحي شود و مسئوليت اجراي مراسم هم بر عهده معاونت فرهنگي هر دانشگاه است.
ترکیب مسئولان برگزاری این مراسم شامل ستاد عالي در وزارت علوم متشكل از معاونت فرهنگي وزارتخانه به عنوان رييس ستاد، مدير امور دانشجويان داخل، مدير كل دفتر برنامهريزي آموزشي، معاون فرهنگي نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاهها و معاونين فرهنگي دانشگاههاي پيام نور، علمي كاربردي و فني حرفهاي است که سیاستگذاری و تصویب برنامهها را به عهده دارند. به این ترتیب یکی دیگر از اختیارات شورای صنفی به دانشگاه واگذار شد.
در غیاب شورایی که صنفی بود
محدودیت اختیارات شورای صنفی از ماهها قبل آغاز شد. زمانی که دانشجویان برای دریافت مجوز برگزاری اردوها آن قدر به سد و مانع خوردند که قید اردو رفتن را زدند. این موضوع به فعالیتهای دیگری مثل تریبون آزادهای دانشجویی و برنامههای علمی شورا هم رسید. در 2-3 سال گذشته حتی پدیدهای به نام «رد صلاحیت کاندیدای عضویت در شورای صنفی» در سطح دانشکدهها دیده شد. بنابراین شاید دور از انتظار نباشد که این اتفاقات منتهی به آییننامه جدیدی شود که شورای صنفی را شورای صنفی-رفاهی مینامد و وظایف آن را به فعالیت رفاهی محدود کرده است. آییننامهای که با عنوان «شفافیت بیشتر» بخشی از وظایف و اختیارات شورا را حذف کرد و تعداد شوراها را به یک شورا برای هر دانشگاه کاهش داد تا «انسجام» بیشتری ایجاد شود. بدون اینکه وظایف حذف شده از آییننامه شورا، در آییننامه تشکل دیگری گنجانده شود تا شفافیت معنا پیدا کند. دکتر حسین میرزایی استاد دانشگاه تهران که چند سال معاونت دانشجویی دانشکده علوم اجتماعی را به عهده داشته و در دوران دانشجویی هم جزو دانشجویان فعال بوده، تفکیک وظایف تشکلهای دانشجویی را ضروری میداند، مشروط بر اینکه در سیستم تشکلها به تمام وظایف توجه شود نه بخشی از آن. او در توضیح بیشتر به چلچراغ میگوید: «در بحث تشکلهای دانشجویی باید نگاه سیستمی داشته باشیم. وجود تشکلهای مختلف در دانشگاه هم بر همین اساس و بر اساس تقسیم کار لازم صورت میگیرد. مثلا انجمنهای علمی دانشجویی عمدتا دغدغه مسایل آموزش و پژوهش علمی دارند، تشکلهای سیاسی دانشجویی به فعالیت سیاسی علمی توجه دارند، تشکلهای فرهنگی هم به امور فرهنگی و شورای صنفی امور صنفی و رفاهی را مد نظر دارد. یک نگاه این است که هر کدام از این تشکلها بخشهای مختلفی داشته باشند و به همه امور بپردازند و نگاه دیگر اینکه نیازهای موجود دانشجویان شناسایی و بر اساس آن تشکلهای مختلفی با شرح وظایف تقریبا معلوم و مجزای از هم (البته با توجه به انعطاف ضروری در فعالیتهای دانشجویی) تعریف شود. در گذشته به دلیل اینکه صرفا یک تشکل وجود داشت، پرداختن به تمامی مسایل علمی، رفاهی، فرهنگی، سیاسی و... توسط یک تشکل توجیه شده بود ولی با تعدد تشکلها، تفکیک فعالیتها و وظایف منطقی به نظر میرسد. با وجود چنین تقسیم کاری افراد با توجه به دغدغهها و علایق خود میتوانند انتخاب کنند که در کدام تشکل فعالیت کنند و این تفکیک لزوما آسیب نیست. این تفکیک وقتی مساله میشود که لوازم و ملزومات نگاه سیستمی رعایت نشود و یکی یا تعدادی از این نیازها به هر دلیل کنار گذاشته یا مورد بیتوجهی قرار گیرد. در این هنگام تشکلهای موجود به خود اجازه دخالت در فعالیتهای غیر مرتبط را نیز داده و بلکه آن را حق مسلم خود میدانند. بنابراین ضمن ضرورت تاکید بر تقسیم منطقی و منعطف وظایف باید به ایفاء تمام آن وظایف در یک سیستم منعطف و پویا توجه داشت تا دانشگاه نقش اساسی خود را ایفا کند.»
گفتنی است این محدودیتهای تازه در شرایطی به شورای صنفی تحمیل شده که در وجود یک نگاه سیستمی به تشکلها تردید وجود دارد. تشکلهای سیاسی با محدودیتهایی بیش از گذشته روبهرو شدهاند، تشکلهای علمی نیز وظیفهای مانند برگزاری جشن فارغالتحصیلی و برگزاری اردو به جز بعضی اردوهای علمی را در دستور کار خود ندارند و آنچه از «شفافیت» وظایف شورا باقی میماند، بیرون ماندن دانشجویان از گود و سپردن فعالیتها به دانشگاههاست.
این مطلب در شماره 477 هفتهنامه چلچراغ منتشر شده است.